अनिल पाण्डे

करिव तीन करोड नेपालीको जनसंख्यामा कम्तीमा १० प्रतिशत नेपाली मुलुकबाहिर रहेको अनुमान छ । यो प्रतिशत तेस्रो मुलुकको मात्र हो । खुला सिमानामा रहेको छिमेकी भारत जसलाई दोस्रो मुलुक भन्ने गरिन्छ त्यहाँ गएका नेपालीको संख्या थप्ने हो भने यो प्रतिशत १५-२० तिर पुग्छ । मुलुक छोडेर विदेशमा रोजगारी र अध्ययनका लागि जाने नेपालीको तथ्यांक ठीक-ठीक रुपमा उपलब्ध गराउने आधिकारिक निकायको अभावमा यति नै नेपाली फलानो मुलुकमा छन् भन्नसक्ने अवस्था छैन । कामदार तथा विद्यार्थी बनेर नेपाल छोड्ने नागरिकहरुको संख्या सर्वाधिक छ । त्यसमध्ये ठूलो परिमाणको समूह गैरआवासीय नेपालीका रुपमा विदेशमा बसोबास गरिरहेको छ । विदेशमा रहेका नेपालीहरु विभिन्न संगठनमा आबद्ध भएर आफ्नो हक-हितका लागि प्रयासरत छन् । गैरआवासीय नेपालीका संगठनहरुलाई छाता ओढाउने काम फेडेरेसनु हरुले गरेका छन् । जस्तो अमेरिकामा रहेका नेपाली संस्थाहरुका लागि एएनए छाता संगठनका रुपमा सकिरय छ । यस्ता छाता संगठनहरुले नै एनआरएनएलाई बलियो बनाउने गर्दछन् ।

एनआरएनएका सम्बन्धमा सबैलाई खासगरी नेपालबाहिर बसोबास गर्ने तमाम सचेत नागरिकलाई राम्रोसँग जानकारी छ । एनआरएनएप्रति जानकारी राख्ने प्रवासी नेपाली आज विश्वका पचासौं मुलुकमा उल्लेख्य संख्यामा रहेका छन् । मलेसिया इण्डोनेसिया खाडीमुलुक दक्षिण कोरियाआदिमा पनि नेपालीको लाम देखिन्छ तर यी मुलुकमा अधिकांशतः रोजगारीका लागि नै जाने र कमाएर फर्किने प्रवृत्ति अधिक छ । यस्ता नेपालीले एनआरएनएका सम्बन्धमा त्यति रुचि नलिए पनि विदेशमै बसोवास गर्ने मनस्थितिका व्यक्तिका लागि यो ठूलो आधारको स्रोत हुन पुगेको छ । कोरियामा समेत १० हजारभन्दा बढी नेपालीको डायस्पोरा तयार भएको अवस्थामा यसप्रतिको चासो भने दिन-प्रतिदिन बढिरहेको छ भन्न गारो छैन । भन्न के खोजिएको हो भने नेपालबाहिर पनि अब ठूलो नेपालले जन्म लिइसकेको छ । त्यसको समृद्धि र सुरक्षाका लागि सोच्ने बलियो निकायको आवश्यकता प्रष्ट देखिएको छ । यस आवश्यकताको परिपूर्तिका लागि एनआरएनएले जे-जति गर्दैछ त्यो स्वागतयोग्य छ- तर त्यतिले मात्र पुगेको छैन ।

नेपालीको बाक्लो उपस्थिति देखिने हरेक मुलुकमा एनआरएनएका प्रतिनिधि संस्था खुल्नु आजको आवश्यकता भएको छ । यसै आवश्यकतालाई महसुस गर्दै संयुक्त राज्य अमेरिकामा रहेका नेपालीले काम पनि थालिसकेका छन् । यसले हालै मात्र प्रकाशित गरेको विज्ञप्तिमा आगामी जुलाई ४ मा सम्मेलन गर्ने घोषणा गर्दै भनेको छ- अमेरिकामा रहेका गैरआवासीय नेपालीलाई उनीहरुको चाहना र आवश्यकता पूर्ति गर्ने तथा समृद्धिका लागि संगठित गर्ने उद्देश्यले एनआरएन अमेरिकाको तदर्थ समिति गठन भएको छ । एनआरएन अमेरिकाको उद्देश्य कार्यक्रम र कार्यनीति पारित गर्ने र नयाँ कार्यसमितिको चयन गर्ने यस सम्मेलनमा अमेरिकामा रहेका सम्पूर्ण गैरआवासीय नेपालीको सहभागिता रहने पनि सो विज्ञप्तिले खुलासा गरेको छ ।

एनआरएनए अमेरिका गठनका लागि हालै मात्र अमेरिकामा स्थापित नेपाली संस्थाहरुको एक मात्र प्रभावशाली छाता संगठन एएनए को पहलमा एक तदर्थ समिति गठन भएको र त्यहाँ रहेका गैरआवासीय नेपालीलाई लक्ष्य गरेर उनीहरुको संरक्षण सुरक्षा र विकासका लागि आफ्नो क्षेत्रबाट क्षमताको अन्तिम विन्दुसम्म पुगेर निरन्तर योगदान दिंदै आएको एएनएले नै एनआरएनए अमेरिका गठनका लागि पहल गर्नु यसको नैतिक जिम्मेबारी तथा अधिकार पनि रहेको जानकारी गराइएको छ । एएनएले आफ्नो स्थापनाकालबाट नै अमेरिकामा रहेका गैरआवासीय नेपालीका साथ सहकार्य र सहयोग गर्दै विभिन्न परियोजना अघि बढाउँदै आएको छ ।

एनआरएनए अमेरिका तदर्थ समितिको विज्ञप्तिमा भनिएको छ हामी एनआरएनए अमेरिकाका लागि सकिरय हुन चाहने सम्पूर्ण संस्था तथा व्यक्तिहरुको उच्च मूल्यांकन गर्दै उहाँहरुको लोकतान्त्रिक अधिकारको सम्मान गर्दछौं । उहाँहरुलाई आफ्नो अधिकारको प्रयोग गर्न एनआरएनए अमेरिकाको प्रथम सम्मेलनमा सरिक हुन हार्दिक आह्वान गर्दछौं । तदर्थ समितिले अमेरिकास्थित एनआरएनए अमेरिकाको ध्येय सम्पूर्ण नेपाली र नेपाली मूलका व्यक्तिलाई उनीहरुको उच्चतम हितका लागि संगठित गर्नु सहकार्य गर्दै अघि बढ्नु र उनीहरुको प्रतिनिधित्व गराउनु रहेको जानकारी गराएको छ । उसले अमेरिकास्थित गैरआवासीय नेपालीको संगठन एनआरएनए अमेरिकालाई प्रारम्भदेखि नै सबल सक्षम र उद्देश्यमा अडिग रहन उचित वातावरण तयार पारिदिनका लागि सबैमा आह्वान पनि गरेको छ । म्यासाचुसेट्स साउदर्न क्यालिफोर्निया वासिंगटन डि.सी., फ्लोरिडा न्यूजर्सी टेक्सस नर्दन क्यालिफोर्निया सियाटल वासिंगटन जर्जिया मेरिल्याण्ड र न्यूयोर्कका लागि संयोजक तोकेर गठन गरिएको ११ सदस्यीय तदर्थ समिति भव्य सम्मेलनको तयारीमा जुटेको छ ।

एनआरएनए अमेरिकालाई सक्षम र उदाहरणीय बनाउनका लागि डिल्लीराज पौडेल बाल्टिमोर सँग लेखक निकै सहमत छ । विरोधका लागि भन्दा डायस्पोरा को समर्थनका लागि काम गर्नु र एनआरएनए अमेरिकाका बारेमा जानकारी आदान-प्रदान गर्नु आजको आवश्यकता हो भन्ने उहाँको सुझाब स्वागतयोग्य छ । एनआरएनए अमेरिकाले विगतका गतिविधि संस्था गठन गर्नुको उद्देश्य भावी कार्य योजना र अन्तर्राष्ट्रिय ऐक्यवद्धताका पक्षमा ध्यान दिनु भने अनिवार्य छ । नयाँ एनआरएनए अमेरिकाको आवश्यकता र विमतिका विषयहरु पहिचान गरेर लोकतान्त्रिक तरिकाले डायस्पोरा लाई सम्झाउने हो भने एकताबद्ध भएर सबै नेपाली सहयोग गर्न तत्पर हुनेछन् ।

आज प्रवासमा पुगेका नेपालीको प्रथम अभीष्ट भनेको दोहोरो नागरिकता प्राप्ति रहेको छ । कसैलाई पनि आफ्नो मात्रृभूमि नेपालबाट नाता तोड्न ईच्छा छैन । नेपालीहरु केबल अवसरको खोजीमा मात्र विदेश पुगेका हुन् । यसका लागि एनआरएनए अमेरिकाले कसरी आन्दोलन गर्छ र अभियान चलाउँछ सबैको रुचि यसमै केन्द्रित छ । नागरिकताको सट्टा परिचयपत्र दिने र त्यो प्रदान गर्न पनि नागरिकता ऐन २०६४ ले बाधा पुर्याउने जुन विडम्बनापूर्ण अवस्थाको चित्रण पौडेलले गर्नुभएको छ त्यो मार्मिक छ ।

गत २९ मेमा सम्पन्न टेलिकन्फरेन्सले पनि एनआरएनए अमेरिकाले के गर्दैछ भन्ने सन्दर्भमा केही प्रकाश पारेको छ । सजीव एवं लोकतान्त्रिक संगठनमा विवाद र विमति स्वाभाविक पक्षहरु हुन् तर विखण्डन कसैको चाहना हुन सक्तैन । हामी खण्डीत भएर अघि बढ्न सक्तैनौं । नेपालबाहिर २५-३० लाखको परिमाणमा रहेका नेपाली र उनीहरुले गठन गरेका संस्थालाई समृद्ध र सफल बनाउन ऐक्यबद्धता आजको आवश्यकता बनेको छ । यसलाई सबैले मनन गर्नैपर्छ ।