झलनाथ खनाल - अध्यक्ष, नेकपा एमाले

० प्रधानमन्त्रीबाट उम्मेदवारी फिर्ता लिईसकेपछि संसदको बैठकमा टेलिभिजनमा आएको तपाईको अनुहार हेर्नु भएको भए तपाई एकदम दुखी देखिनुहुन्थ्यो आँखावाट आँशु झर्लाजस्तै, रुनै लागेको जस्तै देखिएको थियो नि ?

 

- यो मान्छेको नजरिया हुन सक्छ । यो देशमा राष्ट्रिय सहमति निर्माण गर्नका लागि हामीले त्यतिखेर अरु दुइ घन्टा समय लिन पाएनौं । तपाईले देख्नु भो फेरि पनि प्रधानमन्त्रीको चुनाव भयो, त्यो निर्वाचन हुँदा ११ बजे हुनुपर्नेमा राती सात वजे भयो । तर, मेरो पालोमा दुइ बजे हुनुपर्ने दुइ बजे नै सुरु भयो । दुइ बजे नै सुरु गर्दा पनि झण्डै दुइ तिहाइ बहुमत आयो ।

 

० तपाईले जहिले पनि माधवकुमार नेपालले राजिनामा दिएपछि राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बन्छ भन्नुभयो तर, राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बनेन अहिले त सरकार नै नभएको गम्भीर अवस्था छ, यसलाई तपाईले कसरी हेरिरहनु भएको छ ?

 

- मेरो अहिले पनि विश्वास छ कि राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बन्छ, र त्यो सरकार बनाउनका लागि मेहेनत गर्नुपर्छ । नेकपा एमालेले त्यो मेहेनत गर्दैछ, त्याग गर्दैछ । त्यसैगरी अरु पार्टीलेपनि राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बनाउन लाग्नुपर्छ । राष्ट्रिय सहमतिको सरकार अनिवार्य छ । राष्ट्रिय सहमतिको सरकार नबनाउनुको अर्थ के हुन्छ भने शान्ति र संविधान हुदैन । शान्ति र संविधान बनाउने हो भने राष्ट्रिय सहमतिको सरकार अनिवार्य छ । हामी सबैले त्यो वाटो हिंड्नुपर्छ ।

 

० कहिलेसम्म बन्छ त ?

 

- अहिले पनि हाम्रासामु अवसर छन् । अवसरवाट हामी बन्चित भएका छैनौं । त्यो अवसरलाई चिन्न, बुझ्न र उपयोग गर्न सक्नुपर्छ । अव १७ गतेसम्म जुन चुनावको अवधी छ यो वीचमा पनि सहमतिका संभावनाहरु छन् । यो समय पनि अनमोल छ र मैले सबै राजनीतिक पार्टीलाई हार्दिक रुपमा आग्रह गरिरहेको छु, हामी खाली कुर्सी र पदको मोहमा नफसौं । हामी सिंहदरवारमा प्रधानमन्त्री भएँ भन्ने नक्सा झुण्ड्याउने मोहमा नफसौं ।

 

० यो सुन्दा आदर्शवादी कुरा भयो तर, संसदीय राजनीतिमा निश्चतै रुपमा बहुमतीय प्रतिस्पर्धा हुन्छ त्यसमा तपाईहरुले सहमति जनाउँदा के हुन्छ ?

 

- हामी पूर्ण रुपले संसदीय ब्यवस्थामा गएका छैनौं । हामी अहिले संक्रमणकालमा छौं । संसदीय राजनीति र संसदीय ब्यवस्थामा गइसकेका छैनौ, संविधान बनाउने पक्षमा छौं । त्यो बन्ने संविधानले के  भन्छ , देशमा संसदीय राजनीति हुन्छ कि राष्ट्रपतीय शासनप्रणाली हुन्छ वा कस्तो राजनीतिक प्रणाली रहन्छ । कस्तो पद्दतिवाट देश अगाडी जान्छ भन्ने कुरा टुंगोमा पुगेको छैन । हामी संक्रमणकालमा छौं भन्ने कुरा बुझेर नेपालका राजनीतिक शक्तिहरुले अगाडी बढ्नुपर्छ ।

 

० अहिलेको काम चलाउ कहिलेसम्म कायम रहन्छ ?

 

- काम चलाउ भनेको कुरा नै एउटा क्षणिक अवधीका लागि हो । यो जति लम्बिन्छ देश त्यति दुर्भाग्यतिर जान्छ । यो कुरा झलनाथ खनालले मात्र बुझेर हुँदैन यो कुरा सुशील कोइराला, प्रचण्डले बुझ्नु पर्यो । देशका राजनेताले बुझ्नुपर्यो । अनि हामी एउटा निश्कर्षा पुग्न सक्छौं ।

 

० अवको चुनाव हुँदा एमालेको भूमीका के हुन्छ ?

- हामी राष्ट्रिय सहमतिको ढोका खोलेर बस्छौं । अहिलेको अवस्थामा हामीले जुन निर्णय गरेका छौं, हाम्रो तटस्थता कायम रहन्छ, यदी चुनाव भइनै हाल्यो भने । तर, चुनाव हुनुभन्दा अगाडि नै सहमतिमा पुर्याउन आफ्नो तर्फबाट भूमिका खेल्छौं ।

 

० तटस्थ रहने कहिलेसम्म ? यही काम चलाउ सरकार कायम रहन दिने ?

 

- त्यो निर्वाचनको प्रक्रियाबाट बहुमतीय सरकार बनाउनुको अर्थ देशलाई मृत्युकुण्डतिर पुठाउने कुरा हो । किन देशलाई मृत्युण्डतिर पठाउन हतारिनु पर्यो ?

 

० सहमति बन्ने स्थिति छैनभने माधवकुमार नेपाललाई राजिनामा दिनु पर्छ राजिनामा दिनु पर्छ किन भनेको ?

 

- हाम्रो पार्टी सहमति हुँदैन भन्ने टुंगोमा कहिल्यै पुगेन । सहमतिको सम्भावना जहिले पनि हुन्छ, अहिले पनि छ । राजनीतिक पार्टीले घुँडा धसेर त्यसमा प्रयत्न गर्नुपर्छ । यो देशका आम जनता सहमति चाहन्छन्, सिंगो अन्तराष्ट्रिय जगत सहमति गर भनिरहेको छ । प्रवासमा रहेका बीसौ लाख नेपाली सहमति गर भनिरहेका छन् । हामी किन गर्न सकिरहेका छैनौ ? कुन पार्टीको कुन ब्यक्तिको निहित स्वार्थका कारण हुन सकिरहेको छैन । त्यो प्रश्नमाथि हामीले छलफल गर्नुपर्छ । नेपाली जनताले आवश्यक पर्यो भने आन्दोलन गर्नुपर्छ । मुलुकलाई सहमतिमा ल्याएर छोड्नु पर्छ ।

 

० कुन पार्टीको कुन ब्यक्तिको स्वार्थले यस्तो भयो होला भन्ने कुरा त तपाईलाई नै बढी थाह होला नि ?

 

- नेपाली जनताले यो कुरा थाह पाउने अवस्था आउँछ । अवश्य पनि हामीलाई पनि थाह छ, कुन राजनीतिक पार्टीको के धारणा र दृष्टिकोण छन् भन्ने कुरा हामीलाई पनि थाह छ । तर, म के चाहन्छु भने टेबुलमा बसेर छलफल गरौं । आफ्ना आफ्ना जुन दृष्टिकोण छन् त्यो राखौं मिलेर जाने कुरा छन् त्यो पनि राखौं र सहमतिको आधार के हो ? शान्ति र संविधान यो राष्ट्रको मिसन हो कि होइन ? प्रत्येक पार्टीका नेताहरुले बोल्न सक्नुपर्यो । राष्ट्रको मिसन हो भने त्यो मिसनमा दृढतापुर्वक उभिनु पर्छ । त्यो मिसन पूरा नभएसम्म सहमतिको सरकार बनाउनु पर्यो, मिसन पुरा गर्न संविधान बनाउनु पर्यो ।

 

० यो कुरा तपाईबाट मात्र होइन सबै दलका प्रमुख नेताहरुवाट हामीले सुनेको वर्षौं भइसक्यो अनि तपाईले भन्दा कसले पत्याउने ?

 

- यो वर्षौं भइसके पनि तपाईहरु कुनै पनि दलका नेताहरुलाई अहिले पनि सोध्नोस् कुन पार्टि के अडान लिएर बसिरहेको छ सबैलाई थाह छ । मैलेजस्तै सबैले बोलेका भए सहमति भइसक्थ्यो । मैलेजस्तो बोलिरहेका छैनन् भन्ने मलाई लाग्छ ।

 

० तपाईकै पार्टीका वरिष्ठ नेता केपी शर्मा ओलीले सत्रगते सान्दार ह्याट्रिक हुन्छ भन्नु भयो, यो भनेको के हो ?

 

- कुनै पनि प्रतिस्पर्धामा पहिलो पल्ट, दोस्रो पल्ट र तेस्रो जीत या हार हुने कुरालाई ह्याट्रिक भनिन्छ । अहिलेका नेताहरु त्यो ह्याटि्रक गर्न तयार छन् कि छैनन् ? त्यो उहाँहरुको कुरा हो । मेरो अनुरोध के छ भने यो ह्याट्रिक गरेर पुरुषर्थ प्रदर्शन नगरौं । राष्ट्रिय सहमतितर्फ जाउँ राष्ट्रिय सहमतिको बाटो खोजौं ।

० तीनसय ९१ मत प्राप्त गर्दा पनि अहिले हारेको सिपाहीजस्तो हुनुभएको छ देशलाई तपाईको क्षमता र दृष्टिकोणको आवश्यकता छ ?

 

- मलाई हारको महसुस भइरहेको छैन । म जितको महसुस गरिरहेको छु । र यो पर्शनल जित होइन नैतिक मुल्य र मान्यताको जीत हो । राष्ट्रिय सहमतिको भावनाको जित हो । तपाईले भनेजस्तै तीनसय ९१ भनेको करिव करिव दुइ तिहाई बहुमत नै हो । तथापि म प्रधानमन्त्री बनिनँ । तर, यसले सबैका ठाउँमा के प्रश्न उठाइदिएको छ भने, यतिवेला नेपाली राजनीतिमा सबैले राष्ट्रिय सहमति नगरी अगाडी बढ्न सकिन्न । किन भने अहिले सरकार बनाउने, प्रधानमन्त्री को बन्ने भन्ने प्रश्न होइन । प्रधानमन्त्री किन बन्ने भन्ने प्रश्न हो । त्यो किन भनेको के हो भने शान्ति र संविधान बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ त्यो सबैको साझा कुरा हो । एमालेको मात्रै कुरा होइन यो । माओवादीको मात्रै पनि होइन, कांग्रेसको मात्रै पनि होइन अरु कसैको मात्रै पनि होइन, सबैको हो । सबैको साझा कुरा भएका हुनाले यतातिर जाउँ भन्ने कुरालाई मैले जबर्जस्त संकेत गरेको हुँ ।

 

० दुइ ठाउँमा हारेको प्रधानमन्त्रीभन्दा तपाँई झण्डै दुइ तिहाइ आएको ब्यक्ति किन प्रधानमन्त्री बन्नु भएन ? फिर्ता किन लिनु भयो ?

 

- चारसय एक सभासदको हस्ताक्षर सहितको लिखित समर्थन प्राप्त भयो भने नेकपा एमालेले प्रधानमन्त्रीको लागि उम्मेदवारी दिनुपर्छ भन्ने कुरा पार्टीको बैठकमा आयो । मैले त्यो कुरालाई पार्टी भित्र स्वीकार गरेँ । बहुमतीय ढाचाबाट अगाडि बढ्यो भने यो मुलुक पार लाग्न सक्दैन ।

 

० पार्टीभित्र चारसय एकको समर्थन रह्यो भने मात्र तपाई प्रधानमन्त्री हुने भन्ने कुरा कहाँबाट आयो ? तपाईवाट हो कि अरुवाट ?

 

- यो केन्द्रीय कमिटीवाटै आयो त्यसरी ब्यक्तिको नाम नलिउँ ।

 

० केपी ओलीसंग कुरा हुँदा त तपाईले राखेको भन्नुहुन्छ नि ?

 

- विल्कुल गलत कुरा हो । केन्द्रीय कमिटीले राख्यो त्यसलाई मैले स्वीकृति दिएँ । केन्द्रीय कमिटीमा एकमतले पारित गरेको कुरा हो ।

 

० तपाईको इच्छा चाही बहुमतै मात्रै आए पनि प्रधानमन्त्री हुन पाउनुपर्छ भन्ने थियो ?

 

- त्यसो पनि होइन, हामी राष्ट्रिय सहमतिमा जाउँ भन्ने हो । सुरुदेखि म निरन्तर राष्ट्रिय सहमतिको प्रवक्ता हुँ । राष्ट्रिय सहमति विना मुलुक अग्रगतिमा जान सक्दैन भन्ने मेरो दृढ विश्वासका आधारमा पार्टीले ठीक छ चारसय एकको प्रयत्न गर्नुपर्छ राष्ट्रिय सहमतिको मार्ग प्रशस्त गर्नुपर्छ भनेर स्वीकार गरेको हो । तर, त्यो पुगेन, नपुगेपछि स्वभाविक रुपमा फिर्ता लिएर हामीले के प्रदर्शन गरेका छौं भने हामी चारसय एक मात्र होइन छ सय एककै सहमति निर्माण गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश दिएका छौं । यो बनाउन पनि सकिन्छ असम्भव कुरा होइन, यदि शान्ति र संविधानको इच्छाशक्ति हामीसँग छ भने ।

 

० सामान्यताया कम्युनिस्ट पार्टीका अध्यक्ष शक्तिसाली हुने गर्दछन्, तर, तपाई दलभित्र निरिह हुनुहुन्छ भन्छन् नि ?

 

- विल्कुलै होइन । नेकपा एमाले आठौं राष्ट्रिय महाधिवेशनको निर्णयलाई लागु गर्ने कुरामा दृढतापूर्वक अगाडि बढेको छ । स्वभाविक रुपमा हाम्रो पार्टीभित्र पनि केही समस्याहरु देखा परेका छन्, यो कुरालाई म स्वीकार गर्छु ति समस्याहरुले कतिपय वाधा ब्यवधान खडा गरेका छन् । तर, वाधा व्यवधान हटाउँदै, व्यवस्थापन गर्दै एमाले दृढतापूवक अगाडि बढेको छ । यस कारण अहिले राष्ट्रिय सहमति निर्माण गर्ने कुरामा पनि नेकपा एमाले खम्बा बनेको छ ।

 

० तपाईले आफ्ने पार्टीको प्रधानमन्त्रीको विरोध गर्नुभयो, राजीनमा माग्नुभो भन्ने आरोप छ नि ?

 

- पहिलो कुरा के हो भने माधव नेपालको सरकारको अवधीभरी मैले सरकारको कुनै दिन पनि विरोध गरेको छैन । यो सरकार बहुमतीय भए पनि आफ्नो ढंगले काम गर्छ । मैले निरन्तर राखेका कुरा यिनै हुन् । यो कुरा सरकारको विरोधी होइन । यसलाई कसैले विरोधका रुपमा लिन्छ भने गलत हुन्छ ।

 

० त्यसो भए सरकारमा नआउने माओवादीलाई तपाईले किन दावाव दिनुभएन ?

 

- मैले निरन्तर जुन दवाव दिएँ । राष्ट्रिय सहमतिको पक्षमा भनेको छु, त्यो नेकपा माओवादीलाई पनि हो । माओवादीलाई त झन् हामी भनिरहेका छौं । तपाई लडाकुको ब्यवस्थापन गर्नुस्, सम्पत्ती फिर्ता गर्ने काम गर्नुस्, वाइसीएको व्यवस्थापन तुरुन्त गर्नुस् र ब्यारेकीय संरचनाम तोड्नुस् आदिलगायत कुराहरु हामीले निरन्तर भनिरहेका छौं । त्यसैगरी नेपाली कांग्रेसका साथीहरुलाई पनि भनेका छौं सहमतिमा पुगौं, सहमतिका आधारमा निर्णय गरौं ।

 

० माधवकुमार नेपाले त मलाई आफ्नै पार्टीबाट असहयोग भयो भन्नुहुन्छ नि ?

 

- मलाई थाह छैन उहाँले किन भन्नु भयो, यो माधवकुमार नेपाललाई नै गएर सोध्नुपर्छ । तर, नेकपा एमालेले उहाँलाई निरन्तर रुपमा सहयोग गरिरहेको हो । अझ राष्ट्रिय सहमतिको दिशातिर अगाडी बढ्न सहयोग गरिरहेको हो ।

 

० तपाई संसदीय दलको नेता हुनुहुन्थ्यो, संविधानसभाको चुनाव जित्नुभएको थियो,  पार्टीमा अध्यक्षको चुनाव जित्नुभएको थियो यति हुँदा हुँदै पनि आफू प्रधानमन्त्री नभएर चुनाव हारेको मान्छेलाई ल्याएर प्रधानमन्त्री बनाउदाखेरी भित्र मन दुखेको अभिब्यक्ति त होइन?

 

- विल्कुलै होइन, यो चाँहि के अभिब्यक्ति हो भने नेकपा एमालेको अध्यक्ष झलनाथ खनाल आम रुपमा राष्ट्रिय सहमति मात्र होइन पार्टीभित्र पनि सहमति चाहन्छ । दुइदुइ ठाउँमा हारेको साथीलाई संविधानसभाको सदस्य बनाएर समेत प्रधानमन्त्री बनाउने क्षमता राख्छ । यो सहमतिको लागि हो, अग्रगमनको लागि हो । अहिले मैले जसरी तीनसय एकानब्बे पाउँदा छोडेको छु यिनै श्रृंखलाहरु मिलेर यो सबै गरेको हुँ ।

 

० तपाई आफैंले हालेको जालमा आफैं पर्नु भएको त होइन ? सहमति सहमति भन्दै आउनु भो अन्तिममा बहुमत स्वीकार गर्नु भो भने त आफ्नो जालमा आफैं परिन्छ ?

 

- एउटै चिजलाई विभिन्न ठाउवाट हेर्दा भिन्न देखिन्छ, कहिले त्यही घटनाक्रमलाई हामी रातको रुपमा देख्छौं कहिले दिनको रुपमा देख्छौं । हेराईको कोण फरक परेर मात्रै हो । तपाईले हेर्दा यस्तो देख्नुभो तर, मैले हेर्दा के देख्छु भने यो राष्ट्रलाई शान्ति र संविधान निर्माण गर्ने मिसनतर्फ अगाडि बढाउ भन्ने ब्यग्रताको अभिब्यक्ति हो भन्थें ।

 

० त्यसो होइन भने केपी ओली र माधवकुमार नेपालले शान्ति र संविधानको अभिब्यक्ति किन नसुन्नु भएको होला त ?

 

- सुन्ने र नसुन्ने कतिपयले गरिरहनुभएको छ त्यो कुरा हाम्रै पार्टी भित्र छलफल गरौंला । तर, कुनै पनि ब्यक्ति उहाँहरुले मात्र होइन जसकसैले पनि बाटो देखाउनुपर्यो, राष्ट्रिय सहमतिको । शान्ति र संविधान बनाउने वाटो के त ? अहिले नै हामीले भन्नुपर्यो हामी कमजोर सांधमा उभिएका छौं । शान्ति र संविधानतर्फ जाने हो भने राष्ट्रिय सहमति अपरिहार्य छ दुर्घटना र अधोगतितिर जाने हो भने बहुमतीय  ढाँचामा गए पनि भयो ।

 

० तपाईले तीनसय एकानब्बे सांसदको जुटाउदा खेरी माओवादीले तपाईलाई अगाडी बढाए, कांग्रेसले तपाईलाई समर्थन गर्ने अवस्था थियो भन्ने सुनियो, सहमतीय सरकार बन्ने अवस्था हुदा हुदै पनि तपाईकै साथीहरुले असहयोग गरेको देखियो यसरी हेर्दा त तपाईहरु भित्र ठूलै समस्या छ भन्ने देखिन्छ नि ?

 

- यस्ता खालका समस्या छन् भन्ने प्रतिबिम्ब विभिन्न ठाउमा देखियो । त्यो प्रतिबिम्बलाई के-के कहाँसम्म के के क्रियाहरुको यथार्थको प्रतिबिम्ब हो भन्ने कुरा पार्टीभित्र र आफैभित्र हेर्नुपर्छ । हामीभित्र समस्या छन् भने हामी पार्टीभित्र हेर्छौं । पार्टी भित्र समीक्षा होला, त्यसवेलाका घटनाक्रमहरुवारे सबै कमरेडहरुले अध्ययन गर्नुहोला । के ठीक, के बेठीक कसरी घटनाक्रम अगाडि बढे भन्ने कुराहरु मैले यो मञ्चवाट धेरै टिप्पणी गुर्न आवश्यक ठान्दिन ।

 

० राष्ट्रिय सहमति निर्माण गर्न तपाईकै पार्टीबाट गाह्रो हुन्छ कि कांग्रेस माओवादीवाट ?

 

- राष्ट्रिय सहमतिको मुद्दा साझा हो, हाम्रो पार्टीभिभत्रवाट पनि यसलाई चुनौती दिनु आवश्यकता छैन र अरु पार्टीबाट पनि आश्यकता छैन । म कांग्रेस र माओवादीका नेताहरुसंग कुरा गर्दा सधैभरी राष्ट्रिय सहमतिको कुरा गरिराख्नु भएको हुन्छ । तीन पार्टीले छ वटा मुद्दामा हामीले छलफल गरेका थियौं, हामी करिव करिव टुंगोमा पनि पुगेका थियौं । त्यो धेरै राम्रो कुरा थियो । त्यसरी नै हामीले गम्भीरतापूर्वक तीन पार्टीबसेर छलफल गर्यौं भने हामी राष्ट्रिय सहमतिमा पुग्छौं । अरु ठाउँबाट आएका चुनौतीको ब्यवस्थापन गर्न सकिन्छ ।

 

० तपाईकै पार्टी उपाध्यक्ष विद्या भण्डारीले कांग्रेस एमालेको पुरानै गठबन्धन रह्यो भने नयाँ प्रधानमन्त्री हुन सक्छ नभए यही सरकारले निरन्तरता पाउँछ भन्नुभएको छ यो एमाले आधिकारिक धारणा हो ?

 

- जवसम्म नयाँ सरकार बन्दैन तवसम्म स्वभाविक रुपले यो काम चलाउ सरकार रहन्छ । केही लामो हुन सक्छ केही छोटो हुन सक्छ । तर, राजिनामा दिइसकेपछि त्यही सरकारले निरन्तरता पाउछ भन्ने कुरा संविधानमा कहीं छैन । यो कुरा सम्भव पनि छैन । त्यसो गर्नु पनि हुँदैन । त्यो प्रजातन्त्रिक पनि हुँदैन । सरकार नयाँ ढंगले बनाउनु अनिवार्य छ र बहुमतीय ढाँचाले त संभव छँदै छैन । एमाले अव बहुमतीय ढाचावाट अगाडी जान तयार छैन ।

 

० केपी ओलीले त कांग्रेसलाई समर्थन गर्नुपर्ने कुरा गरिरहनु भएको छ नि ?

 

- यो उहाँको निजी विचारको कुरा हो । तर, म एमालेको तर्फबाट के भन्न चाहन्छु भने नेकपा एमाले यो काल खण्डमा अव राष्ट्रिय सहमति बनाउन सकियो शान्ति र संविधान बन्यो । सहमति बनेन भने शान्ति र संविधान बन्दैन । त्यस कारण शान्ति र संविधान नबनाउने र मुलुकलाई दुर्घटनातिर लाने कुरामा एमाले सहमत हुन सक्दैन ।

 

० तपाईले यसो त भन्नु भो तर, तपाईको केन्द्रीय कमिटीमा तपाईको बहुमत छैन भनेर भन्छन् अनि अरुको कुरा हावी होला नि ?

 

- म यो दुनियाँमा कुनै  माइकालाल छ, जसले नेकपा एमाले केन्द्रीय कमिटीमा झलनाथ खनाल अल्पमतमा छ भन्छभने त्यो पुष्टि गर्न म खुला चुनौति दिन्छु ।

 

० तर, अर्को चुनावसम्म एमालेले के निर्णय गर्छ कांग्रेस वा माओवादीलाई मतदान गर्ने निर्णय गर्छ कि के गर्छ त ?

 

- १७ गते एमाले आफ्नो अडानमा चट्टान झै उभिन्छ ।

 

० अनि त्यसपछि ?

 

- जव बहुमतीय प्रक्रिया र तरिकाले मुलुकलाई निकास दिन सक्दैन त्यो तरिका र प्रक्रिया पनि यथास्थितिवादी भएको र अग्रगतितर्फ लान नसक्ने भएको सावित हुन्छ । स्वभाविक रुपले त्यसलाई फेर्न प्रयत्न गर्छ । नियमावलीमा पुनर्विचार गरौं भनेका थियौं । मलाई खुशी पनि लागेको छ बाबुराम भट्टराईले यो विचारलाई समर्थन गर्नुभएको रहेछ । अव कांग्रेसका नेताहरुले पनि फराकिलो दृष्टिकोण राख्नुहुन्छ, उहाँहरु पनि राष्ट्रिय सहमतिको यो वाटोमा आउनुहुन्छ ।

 

० तपाईको माओवादी पार्टीप्रति अलि नरम दृष्टिकोण हो ?

 

- मेरो माओवादीप्रति न नरम छ न गरम छ । माओवादी संविधानसभाको निर्वाचनमा यो देशको सबै भन्दा ठूलो पार्टीको रुपमा निर्वाचित भएर आएको पार्टी हो । यो यथार्थतालाई स्वीकार गर्नेको नाम हो झलनाथ खनाल । तर, त्यसलाई स्वीकार नगरेर निषेध गर्नुपर्छ भन्नु भाँडभैलो राजनीति हो । त्यो भाँडभैलो राजनीतिको पक्षमा झलनाथ खनाल छैन । तर, माओवादीले अहिले पनि आफ्ना हिंसात्मक राजनीतिलाई नछोडेर हत्या, अपहरण आक्रमण गर्ने काम गरेको छ, त्यसको निन्दा र भर्त्सना गर्छु , यो आठौं महाधिवेशनको एकता र संघर्षको नीति हो ।

 

० एउटा विन्दुमा आएर तपाईहरुले कांग्रेस वा माओवादीलाई समर्थन गर्नु पर्ने स्थिति आयो भने तपाई ब्यक्तिगत रुपमा कसलाई समर्थन गर्नुहुन्छ ?

 

- हामी अहिले यसलाई वा उसलाई भन्दैनौं । दुबै महत्वपूर्ण शक्तिहरु छन्, दुबैलाई मिलाएर लिएर जाने राष्ट्रिय सहमतिको वाटो हो । दुइमध्ये एकातिर जाने वाटो दुर्घटनाको वाटो हो, हामी त्यो वाटो हिंड्दैनौ । राष्ट्रिय सहमतिको वाटो हिंड्न दुइटै शक्तिलाई मिलाउनु बाहेक अर्को विकल्प छैन ।

 

० अहिले भएको संविधानसभाले एक वर्षभित्र संविधान बनाउन सकेन भने नयाँ निर्वाचनमा पो जाने हो कि त्यतिर एमालेको के सोचाई छ ?

 

- संसद्को निर्वाचन हुन्थ्यो भने हामी पटक पाटक चुनावमा जान सक्थ्यौं । तर, संविधानसभाले काम गरेन भने पटक पटक निर्वाचनमा जाने अभ्यास विश्वभर कही छैन । अव नेपाल नै अनौठो देश छ यो सांग्रिला हो, यहाँ नयाँ प्रयोग गरौं न त भन्ने हो भने त्यसको तर्कसंगत आधार पनि भेटिएको छैन । त्यसैले यो बाँकी १० महिना हाम्रा लागि सुनौलो अवसर हो । यसलाई ठीक ढंगले प्रयोग गर्यौंभने शान्ति प्रक्रियाको पनि टुंगो लाग्छ मुलुकले नयाँ संविधान पनि पाउछ । तर, यो देशका चार पाँचवटा पार्टीका नेताहरुले गम्भीरतापूर्वक सोच्नुपर्छ, मुख्य रुपमा तीन पार्टीका नेताहरुले सोच्नुपर्छ । म सोच्न तयार छु जुनसुकै प्रकारको वलिदान दिन र त्याग गर्न तयार छु, आउनुहोस् तपाई पनि सहमतिमा । तपाईहरु उपयुक्त ढंगले गर्नुहुन्छ भने जस कसैको नेतृत्वमा पनि संभव हुन सक्छ । तर, विश्वासको आधार निर्माण गर्न सक्नु पर्यो । तर अहिले नया निर्वाचन तिर जानु हुँदैन । 

 

(बीबीसी नेपाली सेवाको साझासवालमा खनालले आईतबार व्यक्तगरेको बिचारको संपादित अंस-सं)